ماه در سايه ما
نگاهی
به ماه گرفتگی شنبه 19 آذر 90
مسعود عتيقي- سرويس علمي انجمن نجوم آماتوري ايران
يك رويداد زيباي نجومي ديگركه براي همگان نيز مشاهده آن خالي از لطف نيست در روزهاي آتي رخ خواهد داد وشور و هيجان خاصي در جامعه منجمان بويژه اختر شناسان آماتور كه شيفته آسمان هستند بوجود آورده است.
شايد به نوعي بتوان خسوف را در مقايسه با صحنه هاي ورزشي به بازي فوتبال تشبيه نمود، چرا كه بيشترين بيننده را دارد وتقريباً نيمي ازساكنان زمين يعني حدود 5/3 ميليارد نفر!! قادر به مشاهده آن هستند، با اين تفاوت عمده كه بينندگان بازي جذاب فوتبال بسيار بسياركمتر از اين تعداد در استاديوم حضور دارند و بقيه مردم جهان بصورت زنده از گيرنده هاي تصويري خود شاهد آن خواهند بود، اما در هنگام وقوع ماه گرفتگي استاديومي به بزرگي نيمي از كره زمين!(از نيمكره شمالي و جنوبي كه ماه بدر را در آسمان خود مشاهده مي كنند) براي مشاهده زنده اين پديده آنهم با چشمان غيرمسلح در آسمان، مهياست. در حقيقت مشاهده کنندگان خورشيد گرفتگي نواحي کوچکي هستند که نوک مخروط سايه ماه انجا را لمس مي کند اما وسعت مشاهده خسوف به پهناوري نيمکره هاي شمالي و جنوبي زمين است که شاهد ماه گرفته در آسمان سرزمين خود هستند و دقيقاً به همين دليل است که افراد تصور مي کنند وقوع ماه گرفتگي از خورشيد گرفتگي بيشتر است در حاليکه بين 0-3 خسوف و2-5 خورشيد گرفتگي در هر سال مي تواند رخ دهد. ساكنان سراسر کشور پهناور ايران عزيز نيزدر اين استاديوم جهاني مي توانند شاهد اين خسوف کلي باشند.
واقعه خسوف پيش رو بيست وسومين ماه گرفتکي کامل از هفتاد ويک گرفت ساروس 135مي باشد که در شامگاه شنبه 19 آذر ماه جاري به وقوع خواهد پيوست. بيش از نيمي از ساکنان زمين! در امريکا، اروپا، افريقا، استراليا و آسيا از جمله کشورعزيزمان ايران شاهد اين پديده جذاب آسماني مي باشند.(بجز غرب افريقا، امريكاي جنوبي و جنوبگان)
زمان وقوع اين واقعه در ايران که از ساعت 16:15:42 بصورت جزيي آغاز و ساعت 19:47:58 پايان مي يابد. اين پديده از ساعت 17:36:16 مورخ مذکور تا24 :18:27 بصورت خسوف کامل در سراسركشورمان بويژه شرق كشور قابل مشاهده است. حداكثر گرفت كامل ماه ساعت 18:01:49 خواهد بود و51 دقيقه ماه بطور کامل در سايه زمين قرار مي گيرد. در اين گرفت، ماه در گره نزولي قرار داشته و در صورت فلکي گاو(ثور) در آسمان ديده مي شود. در شب گرفت چهار روز از اوج مداري ماه گذشته است. رنگ ماه قرمز نسبتاً روشن است. دانژن فرانسوي كسي بود كه بر اساس شدت تيرگي ماه از قرمز تند تا قرمز روشن را بين L0 تا L4 تقسيم بندي نمود.
گفته شد كه 71 خسوف در اين دوره جا دارد. از حيث درصد فراواني هر نوع از انواع گرفت مي توان گفت كه 9/23 % از خسوفهاي اين ساروس، جزيي و 4/32% آن كلي است . جالب است كه 7/43 % گرفتهاي اين دوره خسوف، ماه گرفتگي غير مرئي و يا همان نيمسايه اي است. طولاني ترين گرفت كلي ساروس 135 در روز پنج شنبه 23 ارديبهشت 1643 خورشيدي! رخ خواهد داد و كوتاهترين آن نيز پنج شنبه اي بوده و در تاريخ 16 آبان 1336 خورشيدي رخ داده است.
.jpg)
Normal 0 false false false EN-US X-NONE FA MicrosoftInternetExplorer4
* عناوين برخي فعاليتهاي قابل انجام در هنگام خسوف
بررسي عوارض سطحي ماه كه يكي پس از ديگري درون سايه زمين قرار مي گيرد يكي از مطالعات رصدي اين پديده است كه در كنار كنترل زمان آغاز و پايان گرفت ماه ، شدت رنگ قرمز در خسوف(تعيين حد دانژن) و شرايط اختفا احتمالي ستارگان درلحظه ماه گرفتگي و دهها مطالعه ديگر قرار مي گيرد.
.gif)
Normal 0 false false false EN-US X-NONE FA MicrosoftInternetExplorer4
لازم به ذكر است كه هر چند اثرات رويدادهاي نجومي در بخشهاي مختلف اين علم و حتي در زمينه هاي روانشناسي و يا پزشكي قابل تعمق و تحقيق است اما برخي افراد نگران ايجاد اثرات پوستي بر روي نوزادان درون جنين مادر هستند كه بايد تاكيد گردد كه تا بحال هيچ سنديت علمي در اين زمينه براي رخدادهاي خسوف و كسوف وجود نداشته و نمي توان به اين وقايع بروز آنرا ارتباط داد.
*چرا در ميانه هر ماه قمري يك خسوف نداريم؟
عموماً مردم پاسخ اين سئوال را شايد بدانند و خالي از لطف نيست همين جا اشاره كنيم كه عليرغم آنكه هر ماه يك وضعيت بدر در اهله ماه را شاهد هستيم اما چرا يك ماه گرفتگي هر ماه نداريم؟
پاسخ اين سئوال در انحراف مداري ماه با مدار زمين نهفته است كه حدود 5 درجه اين مدارات با هم زاويه مي سازند. هر بار هنگام ماه بدر، ماه در يكي از دو نقطه تقاطع(گره) اين دو مدار نيست و گاهي اوقات هم كه در گره است، ماه بدر نيست. بنابراين مي توان گفت هم ماه بدر بايد در گره باشد و هم خط گره به سمت خورشيد قرار گيرد تا شاهد خسوف باشيم. از يك لغت بابِلي يعني ساروس به معناي دوره براي بيان دوره هاي گرفت استفاده مي شود كه هر دوره برابر با 3/6585 شبانه روز مي باشد. اين عدد با احتساب سالهاي كبيسه 18 سال و 11 روز و 7 ساعت و49 دقيقه خواهد بود. از آنجا كه ماه بايد بدر باشد، با بدست آوردن كوچكترين مضرب مشترك بين 53/29 شبانه روز(فاصله يك بدر تا بدر بعدي) و ازسوي ديگر خط گره به سمت خورشيد باشد، 6/346 شبانه روز(يك سال گره اي) عدد ساروس ازهمان اشتراك در اين اعداد كه هم ماه در وضعيت بدرباشد و هم خط گره به سمت خورشيد باشد، بدست مي آيد. يعني هر خسوف تا خسوف بعدي با برخي مشخصه هاي يكسان، بدين مدت(3/6585 شبانه روز) فاصله دارد و اين درشرايطي است كه در هر سال بين صفر تا سه ماه گرفت را زمينيان مي توانند رصد كنند. سال 90 داراي 2 خسوف كامل بود كه در كشورمان نيز قابل مشاهده بوده وهستند.
با تابش نور خورشيد به زمين، از آنجا كه مهر تابان يك منبع نقطه اي نور نيست، در پشت زمين مخروط بسته و تيره اي با عنوان سايه و مخروط بزرگتر و باز نيمسايه ايجاد مي شود.
(1).gif)
Normal 0 false false false EN-US X-NONE FA MicrosoftInternetExplorer4
لازم به ذکر است، دو هفته قبل از اين خسوف،خورشيد گرفتگي را زمين شاهد بود که ازنوع کسوف جزيي و از جمله چهار خور گرفت مهر تابان در سال 2011 ميلادي محسوب مي شد. البته خورشيد گرفتگي مذکور نيز در ايران قابل مشاهده نبود. مناسب است در همين جا اشاره نماييم كه تا سال 1394 هيچگونه ماه گرفتگي کاملي در ايران قابل مشاهده نمي باشد و تازه آنهم در نيمي از کشور قابل رصد است و خسوف کامل بعدي که در سراسر ايران قابل مشاهده باشد در سال 1397 خورشيدي رخ خواهد داد. براي رصد خسوف مكانهاي دور از شهر ضرورتي نداشته و با توجه به اينكه احتمال ابري بودن در نقاط كوهستاني بيشتر است يك فضاي دلنشين شهري مي تواند گزينه خوب انتخابي شما باشد. پس فرصت را از دست ندهيد.
برگرفته از : http://www.iaas.ir
